Dün gece Tatabánya’da konaklamam gerekince Szelim Motel’i tercih ettim. Otelin bulunduğu sokağın adı da Szelim. Otel ve sokak ismini şehrin yanındaki Gerecse Dağları’ndaki Szelim Mağarası’ndan alıyor. Resepsiyonistle Szelim ismi hakkında biraz muhabbet ettiğimde bana Sultan Selim Viyana’yı almaya giderken buradaki halk bu mağaraya sığındığından mağaranın bu ismi aldığını söyledi.
Bu mağarayı iki ay önce ziyaret etmiştim. Oradaki bilgi tabelasında Viyana detayından ve söz konusu sultanın hangi sultan olduğundan bahsedilmese de benzer bir dramatik söylenceye yer verilmiş. Türkler bölgenin hakimiyken yedi köyün (Környe, Bánhida, Galla, Szőllős, Baj, Agostyán ve Tardos) halkı Türklerden saklanmak amacıyla bu mağaraya sığınmış. Mağaradaki bir kadın çocuklarına su getirmek amacıyla yakınlardaki bir dereye gidince Türkler bu kadını takip edip mağarayı bulmuş. Köylüler mağaranın ağzını kapattığından içeri girilemeyince Türkler mağaranın tavanını kırıp güya içeri duman vererek insanları katletmiş. Bu söylenceyi aktardıktan sonra arkeolojik araştırmaların mağaradaki kemiklerin Türk döneminden değil de Moğol İstilası’ndan kaldığını gösterdiğini belirtmişler.
Mağaranın ismi hakkında başka teoriler de var. Bunlardan birine göre Szelim ismi Süleyman isminin bozulmuş hali. Başka bir teori ise mağaranın isminin tavandaki boşluk göze benzediğinden Macarca göz anlamına gelen “szem” sözcüğünden geldiğini söylüyor. En fantastik olan diğer bir teori ise Sultan Selim’in hazinelerini bu mağarada sakladığı ve öfkeli bir ejderhanın bu hazineleri koruduğunu söylüyor.
Yavuz Sultan Selim Han ve III. Selim zamanında zaten Macaristan’ın hakimi değildik. Sarı Selim zamanında ise Macar topraklarının büyük kısmının hakimi olsak da Viyana’yı kuşatmadık. Peki bu Sultan Selim kim?
Yavuz Sultan Selim Han 1520’de vefat edince oğlu Kanuni Sultan Süleyman Han tahta çıktı. Genç sultan 1526’da Mohaç’ta Macar ordusunu yenilgiye uğratıp Macar topraklarının büyük kısmı Osmanlı hakimiyetine girince Macaristan üç kısma bölünmüştü: Habsburglar tarafından kontrol edilen Macaristan Krallığı, doğrudan hakimiyetimizdeki Macar toprakları ve bize bağlı yarı bağımsız Erdel Voyvodalığı. Macar topraklarındaki Türk hakimiyeti 17. yüzyılın sonlarına dek sürdü. İşte Sarı Selim babası Kanuni Sultan Süleyman Han vefat ettikten sonra 1566’dan 1574’e dek Türk İmparatorluğu’nu yönettiğinden Macar topraklarının büyük bölümünün de hakimiydi. Dolayısıyla bu mağaranın ismi gelse gelse Sarı Selim’den geliyordur. Ancak bu isim Yavuz Sultan Selim’den gelse de, Sarı Selim’den gelse de, Süleyman isminin bozulmuş hali olsa da Macarların gözünde Türk korkusunu göstermesi bakımından oldukça enteresan bir örnek teşkil ediyor. Bu nokta da Szelim isminin gerçek kökeninden daha önemli.
26 Aralık 2021
Tatabánya
ALAEDDİN KÜYÜK 
Yorum bırakın