İki ülke arasında günlük yaşamda göze çarpan farkların birkaçından bahsedeyim. Gerçi buna doğup büyüdüğüm şehir olan Samsun ile yaşadığım şehir olan Budapeşte arasındaki farklar demek daha doğru olacaktır. Zira Samsun için geçerli olan Antalya için, Budapeşte için geçerli olan Szeged için geçerli olmayabilir.
Sokak Hayvanları
Türkiye’de sokak kedileri ve sokak köpeklerine rastlamama gibi bir durum söz konusu değilken Budapeşte’de yaşadığım aylar boyunca bunlara denk gelmedim. Öte yandan Budapeşte’de köpek sahiplerinin oranı da Türkiye’ye kıyasla çok daha fazla. Budapeşte sokaklarında 15 dakika yürüdüğünüzde köpeğini gezdiren bir kimse görmemeniz zor. Köpekler açısından baktığımızda Macaristan’daki durumun daha doğru olduğunu söyleyebiliriz. Zira sokak köpeklerinin yarattığı problem Türkiye’de katlanılamaz seviyelere ulaştı. Vatandaşlarına güvenli yaşam alanı sağlamak devletin en temel sorumluluklarından iken mevcut durumda ülkemizde bir sorun olduğu bariz. Sokak kedileri ise farklı bir konu. Elbette varlıklarını tercih ederim. Bu noktada ülkemizdeki durum güzel.
Toplu Taşıma Sistemi
Budapeşte’de toplu taşımada bilet zorunluluğu yok. Daha doğrusu var ama yok. Biletsiz de otobüs, tramvay veya metroya binebilirsiniz ama BKK (Budapesti Közlekedési Központ) görevlileri vasıta içerisinde veya ineceğiniz istasyonda bilet kontrolü yaptığında biletiniz yoksa cezayı kesiyor. BKK Budapeşte’deki en büyük toplu taşıma şirketi. Eğer hemen orada ödemek isterseniz 8.000 HUF, daha sonra ödemek isterseniz 16.000 HUF ödemek zorundasınız. Enteresan bir sistem. Yüzde 90 olasılıkla kimse bilet kontrolü yapmayacak. Türkiye’de ise biletiniz yoksa zaten araca binemiyorsunuz. Bizdeki sistem daha mantıklı. Macaristan’da sistem genel olarak böyle ama çok nadiren de olsa görevliler vasıtasıyla metro istasyonlarına girerken bilet kontrolü yapıyorlar. Tabii bizdeki gibi turnikeler aracılığıyla değil.
Yaşlı Kadın Kasiyerler
Bizdeki BİM, A·101 ve ŞOK şubelerinin Macaristan’daki muadili olan SPAR, Lidl, Aldi ve Tesco şubelerinde kasiyerler genel olarak kadın. Ve bunların çoğunluğu da yaşlı. Yaşlıların ve kadınların iş gücüne katılmaları olumlu. Oysa Türkiye’de kasiyerlerin tamamına yakını genç ve kadınların bu meslekte baskınlığından bahsedilemez.
Sigara Satışı
Macaristan’da sigarayı sadece Nemzeti Dohánybolt şubelerinden alabilirsiniz. Bunu “Millî Tütün Dükkânı” olarak çevirebiliriz. Bu marketleri devlet işletiyor. Başka marketlerde alkollü içecekleri alabilmeniz mümkün olsa da sigaralarda böyle bir durum söz konusu değil.
Servis Ücreti
Budapeşte’de her mekan değil ama çoğu mekan hesabınıza belli oranda bir ücret ekliyor. Bu oran mekandan mekana değişmekle birlikte genelde yüzde 10. Samsun’da servis ücreti alan bir kafe veya restorana rastlamadım. Bence anlaşılması zor bir uygulama. İşletmenin kendisini tatmin edecek tek bir fiyat belirlemesi ve buna ek bir servis ücreti almaması daha mantıklı.
Evsizler
Budapeşte’de metro istasyonları ve sokaklarda yaşayan çok fazla evsiz var. Çok üzücü bir durum. Yağmur da yağsa, kar da yağsa gidecek yerleri yok. Samsun’da neyse ki bir evsize rastlamadım. İnsanlar ne kadar fakir olursa olsun geceleri bir çatı altında uyuyorlar.
AVM’lerde Yemek
Budapeşte’de AVM’lerde ve AVM’ler dışındaki Bellozo, Burger King gibi zincir restoranlarda yemek yedikten sonra tepsilerinizi çöplerini attıktan sonra yerleştirmeniz gereken yerler var. Bizde ise bunu AVM işçileri yapıyor. Budapeşte’deki durum daha doğru. Bunu işçilerin sırtına yüklemeye gerek yok. Herkes masasını kendisi toplamalı. Böyle olmayınca boş sandalyelerin olduğu masalarda işçiler gelene kadar başkalarının çöplerini görüyorsunuz. Ya onları bekleyeceğiz, ya da başkalarının çöplerini biz kaldıracağız.
Sokak Düğünleri
Macaristan’da böyle bir şey yok. Bu ses terörü acilen terk etmemiz gereken geleneklerimizden. Bir çiftin evlenecek olması onlara tüm mahalleyi davul ve zurnayla inletme hakkı vermez. Asker uğurlama da aynı şekilde büyük problem teşkil ediyor. Kural çok basit. Özgürlüğün başkasına zarar verdiği noktada biter.
Minibüsler
Budapeşte’de toplu taşımada Türkiye’de olduğu gibi otobüsler kullanılıyor ama minibüs yok. Umarım bir gün Türkiye’de minibüs lobisi alt edilir ve bu sistem tarihteki yerini alır. Bunların keyfi için halk eziyet çekiyor. Toplu taşıma devletin veya özel şirketlerin kontrolünde olup hareket saatlerinde netlik sağlanmalı ve ayakta belli bir sınırdan fazla yolcu taşıyan sürücüler cezalandırılmalı.
Araba Fiyatları
Özel tüketim vergisi sağ olsun, Türkiye’de araba fiyatları çok daha pahalı. Bir araba kendimize alırken bir araba da devlete ısmarlıyoruz. Bugün Türkiye’de araba alabilmek normal yollarla imkansız görünüyor. Macaristan’da ise arabalar erişilebilir bir ihtiyaç konumunda. Burada sizi idare edecek 2.500 € değerindeki bir arabaya şu an Türkiye’de en az 5.000 € ödersiniz.
Sinemalarda Film Araları
Macaristan’da sinemalarda film ne kadar uzun olursa olsun ara verilmiyor. Bence de film ara verilmeden izlenmeli. Eskiden Batı’da makaraları değiştirmek amacıyla filmler ara verilerek gösteriliyormuş. Teknolojinin ilerlemesiyle bu film araları kalkmış. Her ne kadar molalar tüketimi teşvik etse de gösterim sayısı düşeceğinden bu terkin kapitalizmle çeliştiğini söyleyemeyiz.
Szia! Szervusz!
Türkçedeki “Selam!” veya “Merhaba!” hitaplarını Macarcaya “Szia!” veya “Szervusz!” olarak çevirebiliriz ama tersi her zaman doğru olmaz. Çünkü Macarlar vedalaşırken de bu sözcükleri kullanırlar. Yani bu hitaplar hem “Selam!” hem “Güle güle!” anlamına gelebilir. İkincisinin kısaltılmış hali olan ilki “siya”, ikincisi “servus” olarak telaffuz edilir. İkincisi Latince köle anlamına gelen “servus” sözcüğünden gelir. Bu Latince sözcüğün versiyonları Orta ve Doğu Avrupa’da yaygın olarak kullanılıyor. Hatta Almanlar, Çekler, Slovaklar, Slovenler, Hırvatlar ve Rumenler hiçbir değişiklik yapmadan da kullanıp “Servus!” derken Macarlar “Szervusz!” diyor. Bunun nedeni Türkçe ve bu dillerdeki “s” sesini Macarcada “sz” harfinin karşılaması. Macarcadaki “s” harfi ise bizde “ş” harfine denk geliyor. Örneğin Macarcada “servus” diye bir kelime olsaydı bunu “şervuş” olarak telaffuz ederlerdi. Günümüzde “Szervusz!” sözcüğünün “Szia!” kadar popüler olmadığını da ekleyeyim. Siyah beyaz filmlerde üst tabaka tarafından kullanıldığına rast geleceğiniz bir hitap.
Anneler Günü
Biz bu günü mayıs ayının ikinci pazar günü kutlarken Macarlar aynı ayın ilk pazar gününde kutluyor. Mesela 2022’de Anneler Günü Macaristan’da 1 Mayıs’ta, Türkiye’de 8 Mayıs’ta kutlanacak. Bu konuda ülkeler arasında bayağı bir farklılık olmakla birlikte mayıs ayının ikinci pazar günü en yaygın olanı. İspanyollar, Portekizliler ve Litvanyalılar da Macarlar gibi mayıs ayının ilk pazar gününde kutluyor.
12 Ocak 2022
Budapeşte
ALAEDDİN KÜYÜK 
Yorum bırakın